Hoge aantal volmachtstemmen bij gemeenteraadsverkiezingen zorgt voor kritiek

Gepubliceerd op 30/03/2026 12:00 in Tech

Bij de recente gemeenteraadsverkiezingen stemde één op de tien kiezers via een volmacht, een hoog aantal dat internationaal kritiek trekt. Uit onderzoek van de NOS blijkt dat op sommige stembureaus in Den Haag zelfs één op de drie kiezers via een volmacht stemde.

Het systeem van volmachten kwam opnieuw in opspraak tijdens deze verkiezingen, met de burgemeester van Gorinchem die aangifte deed van verkiezingsfraude. Volgens de burgemeester zijn kiezers onder druk gezet om een volmacht af te geven, wat resulteerde in de aanscherping van regels tegen ronselen van volmachten.

Internationale organisaties zoals de OVSE hebben al jaren kritiek op het hoge gebruik van volmachten in Nederland, wat zij zien als een zwakte in het verkiezingsproces. Hoewel volmachten officieel bedoeld zijn voor mensen die niet kunnen stemmen, maken veel Nederlanders er gebruik van uit gemak.

De grote verschillen in het gebruik van volmachten tussen gemeenten zijn opvallend, met Urk als een van de gemeenten met het hoogste percentage volmachtstemmen. Ook in steden als Den Haag, Bergen op Zoom en Rotterdam werden opvallend veel volmachten uitgebracht.

De regels tegen het ronselen van volmachten zijn recent aangescherpt, maar de bezwaren blijven bestaan. Het Perikles-instituut wijst op de mogelijkheid dat kiezers gedwongen kunnen worden om hun volmacht af te geven. Het volledig afschaffen van volmachten brengt echter ook risico's met zich mee, omdat het de opkomst van de verkiezingen kan verlagen.

De NOS baseerde dit artikel op een analyse van de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. Er werden data-analyses uitgevoerd om het gebruik van volmachten per stembureau te onderzoeken. In sommige gemeenten waren beperkte uitslagen beschikbaar, waardoor individuele stembureaus niet konden worden meegenomen in het onderzoek.