Onderzoekers ontrafelen mysterie van 2000 jaar oude witte steen in Romeins Museum Heerlen

Gepubliceerd op 11/02/2026 01:00 in Tech

Een team van onderzoekers heeft met behulp van kunstmatige intelligentie ontdekt waarvoor een bijna 2000 jaar oude witte steen, die in het bezit is van Het Romeins Museum in Heerlen, diende. Op de ovale kalksteen is een rechthoek met daarin vier schuine strepen gekerfd, maar de betekenis daarvan was lange tijd onbekend.

Uit het onderzoek is gebleken dat de steen diende als ondergrond voor een strategiespel dat gespeeld werd met pionnen van glas, bot of aardewerk. Het doel van dit spel was om de pionnen van de andere speler te blokkeren, wat al bekend was uit de middeleeuwen. Deze vondst in Heerlen bevestigt echter dat dergelijke spellen al eeuwen eerder werden gespeeld dan gedacht.

Het onderzoek begon met zeer gedetailleerde 3D-scans van de steen, waardoor de sporen goed zichtbaar werden. Hierbij werd opgemerkt dat sommige sporen intensiever werden gebruikt en dat de randen van de steen mooi waren afgewerkt, wat aantoont dat dit een eindproduct was en geen steen die nog verder bewerkt moest worden.

Om de spelregels te achterhalen, werd kunstmatige intelligentie ingezet aan de Universiteit Maastricht. Het AI-model Ludii werd getraind met spelregels van diverse middeleeuwse spellen uit hetzelfde culturele gebied en ontdekte zo enkele varianten die leuk zouden zijn voor menselijke spelers.

Door de bewegingen van de pionnen te vergelijken met het slijtagepatroon op de steen, kon worden vastgesteld dat het spelen met één set regels inderdaad overeenkomt met de ontdekte slijtage op de steen in het museum. Conservator Karen Jeneson van Het Romeins Museum bevestigt dat er geen twijfel mogelijk is over de gebruik van de steen voor een onbekend spel uit de Romeinse tijd.

Voor geïnteresseerden zijn de spelregels van het spel te vinden op de website van de Universiteit Maastricht.