Toename van afsplitsingen in gemeenteraden leidt tot politieke veranderingen

Gepubliceerd op 18/03/2026 09:00 in Binnenland

In de Nederlandse politiek zijn er niet alleen in de Tweede Kamer, maar ook in gemeenteraden regelmatig afsplitsingen binnen partijen. Uit een inventarisatie van onderzoeksbureau 'INVIOR full contact' blijkt dat er sinds de verkiezingen van vier jaar geleden ruim 600 raadsleden naar een andere partij zijn overgestapt of een eigen fractie zijn begonnen.

Tijdens de afgelopen raadsperiode zijn er in totaal 692 van dit soort 'partijwissels' geweest. Sommige raadsleden hebben zelfs meerdere keren van partij gewisseld. Dit onderzoek werd uitgevoerd op verzoek van de NOS en maakt gebruik van de database 'Overheid in Nederland' waar alle Nederlandse raadsleden en volksvertegenwoordigers worden bijgehouden.

Een voorbeeld van een gemeenteraad waar veel transfers hebben plaatsgevonden is Venlo. Lokale partij Veur Groeët Venlo heeft twee kandidaten op de lijst die een jaar na de vorige verkiezingen de VVD-fractie hebben verlaten. Daarnaast zijn er ook afsplitsers te vinden bij de Venlose Senioren Partij en het Venloos Burger Initiatief.

In Oss is de SP na conflicten uit elkaar gevallen en doen afsplitsers vandaag mee aan de verkiezingen als Sociaal Sterk Oss (SSO). Ook in de vier grote steden hebben ruzies binnen fracties geleid tot afsplitsingen naar andere partijen.

Marcel Boogers, bijzonder hoogleraar Democratie en Transitie van de Universiteit Utrecht, verklaart dat lokale partijen vaker te maken hebben met vertrekkende raadsleden. Dit komt doordat kandidaten bij gemeenteraadsverkiezingen vaak op eigen kracht worden gekozen en niet op basis van de lijsttrekker. Boogers benadrukt dat hoewel afsplitsingen als kiezersbedrog kunnen worden gezien, volksvertegenwoordigers in Nederland 'zonder last of ruggespraak' worden gekozen en niet per se aan partijdiscipline gebonden zijn.