Historisch lage opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen zorgelijk

Gepubliceerd op 18/03/2026 01:00 in Binnenland

De opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen laat al jaren een dalende trend zien. In 1986 ging bijna driekwart van de kiesgerechtigden naar de stembus, maar bij de verkiezingen in 2022 was dit teruggelopen tot 51 procent.

Volgens deskundigen is het zorgelijk dat groepen die minder naar de stembus gaan, zoals vrouwen, mensen met een migratieachtergrond en mensen met een mbo-diploma, mogelijk niet goed worden vertegenwoordigd.

Marcel Boogers, bijzonder hoogleraar Democratie en Transitie van de Universiteit Utrecht, benadrukt dat de opkomst lokaal lager is dan bij landelijke verkiezingen. Hij wijst erop dat een op de drie mensen die landelijk wel stemt, bij de gemeenteraadsverkiezingen thuisblijft.

Een reden voor het niet-stemmen is het gebrek aan aandacht voor de gemeenteraadsverkiezingen in de landelijke media. Mensen moeten daardoor veel moeite doen om zich te verdiepen in de lokale politiek. Ook speelt mee dat een aantal landelijke partijen niet overal meedoet aan de lokale verkiezingen, waardoor kiezers niet op hun voorkeurspartij kunnen stemmen.

Docent bestuurskunde Julien van Ostaaijen van de Tilburg University benadrukt dat er wel 180 factoren mogelijk een rol spelen in de opkomst van de verkiezingen.

Marianne van Bochove, socioloog aan De Haagse Hogeschool, herkent het probleem. Uit onderzoek blijkt dat specifieke groepen niet naar de stembus gaan, vooral in wijken waar de opkomst laag is. Ze wijst erop dat factoren zoals de nasleep van de coronapandemie en de Russische invasie in Oekraïne een rol kunnen hebben gespeeld.

Van Bochove benadrukt dat er niet één oplossing is om de lage opkomstcijfers te verbeteren. Ze stelt dat het belangrijk is dat lokale politici in contact staan met organisaties die zich voor bepaalde groepen inzetten, om zo de belangen van alle burgers te behartigen.

Het is volgens haar essentieel dat lokale politici goed luisteren naar de zorgen, wensen en ideeën van mensen, ongeacht of zij stemmen of niet. Door deze geluiden mee te nemen naar de gemeenteraad, kunnen ook de niet-stemmers gehoord worden.